فرق پاستل گچی و روغنی؟ مقایسه کامل + راهنمای انتخاب بهترین پاستل
پاستل گچی و پاستل روغنی هر دو برای رنگآمیزی و خلق آثار هنری استفاده میشوند، اما نتیجه کار با آنها کاملاً یکسان نیست. پاستل گچی رنگی خشک و پودری روی سطح ایجاد میکند و برای محو کردن، ساخت سایهروشن و اجرای جزئیات نرم انتخاب مناسبی است. پاستل روغنی ساختاری نرم و خمیری دارد و رنگ را به شکل متراکمتر و پررنگتر روی بستر قرار میدهد؛ بنابراین برای لایهگذاری، بافتسازی و ایجاد ضربهقلمهای مشخص کاربرد بیشتری دارد. انتخاب بین این دو به سبک نقاشی، نوع سطح و جلوهای که از اثر انتظار دارید بستگی دارد. در این صفحه، فرق پاستل گچی و روغنی را از نظر بافت، ترکیب رنگ، لایهگذاری، خشک شدن، فیکساتیو، بستر مناسب، حلالها، نظافت و ترکیبات بررسی میکنیم.
مقایسه سریع پاستل گچی و پاستل روغنی در یک نگاه
| فاکتور مقایسه | پاستل گچی | پاستل روغنی |
|---|---|---|
| ۱. بافت و بازتاب نور | کاملاً مات، مخملی، پودری، بدون بازتاب و با عمق بصری شبیه زغال | بافتدار، سنگین، خمیری، نیمهبراق و با نمایی مشابه رنگ روغن |
| ۲. ابزار و شیوه محو کردن | محوشوندگی سریع و ابری با انگشت، محوکن کاغذی یا اسفنج | ترکیب متراکم زیر فشار با قلم سیلیکونی، کاردک و گرمای دست |
| ۳. ظرفیت لایهگذاری | محدود به ۳ تا ۴ لایه تا زمان پر شدن پرز و دندانه مقوا | لایهگذاری سنگین، چسبندگی بالا و توانایی نشاندن رنگ روشن روی تیره |
| ۴. فرآیند خشک شدن | متریال ۱۰۰٪ خشک از ابتدا؛ بدون تغییر شیمیایی در طول زمان | عدم خشکایی قطعی؛ ماندگاری خمیری و نرم در لایههای عمقی |
| ۵. نیاز به تثبیتکننده | الزام قطعی به اسپری فیکساتیو مخصوص (همراه با تغییر اندک تنالیته) | عدم عملکرد اسپریهای معمولی؛ الزام قاب با پاسپارتو فاصلهدار |
| ۶. نوع بستر و مقوا | مقواهای زبر، دندانهدار عمیق، مقوای جیر و کاغذ سنبادهای | مقوای سنگین، بوم نقاشی، تخته چوبی، شیشه، فلز و سرامیک |
| ۷. واکنش به حلالها | محلول در آب؛ ایجاد بافت آبرنگی یا گواش با قلمموی خیس | کاملاً آبگریز؛ انحلالپذیر با حلالهای روغنی مثل تربانتین و وایتاسپریت |
| ۸. کثیفکاری و نظافت | تولید گردوغبار و خاکه معلق در هوا؛ نامناسب برای افراد دارای آلرژی | بدون خاکه و گرده؛ چسبندگی چربی به دست و نیازمند شوینده روغنی |
| ۹. تکنیک خراش (اسگرافیتو) | بسیار ضعیف؛ کنده شدن پودر و آسیب به الیاف زیرین کاغذ | استثنایی؛ تراشیدن لایه رویی با کاردک جهت نمایان شدن رنگهای درخشان زیرین |
| ۱۰. بایندر و ترکیبات | صمغ گیاهی (کتیرا/متیل سلولز) به میزان حداقلی با پیگمنت خالص | روغنهای معدنی غیرخشکشونده به همراه مومهای نرم طبیعی |
۱. از نظر بافت ظاهری، بازتاب نور و جلوه نهایی
نخستین و محسوسترین تفاوت این دو متریال، در بافت نهایی و نحوه بازتاب نور از سطح نقاشی نمایان میشود. پاستل گچی پس از اجرا، سطحی کاملاً مات، مخملی، پودری و بدون هرگونه درخشش ایجاد میکند. ذرات خشک پیگمنت در این ابزار نور محیط را به شکل یکنواخت جذب و پراکنده میکنند؛ به همین دلیل، خروجی کار حسی لطیف، شبیه به بافت زغال و پر از عمق بصری به خود میگیرد که آن را برای اجرای تیرگیروشنیهای ملایم، پوست لطیف در پرتره و آسمانهای مهآلود بیرقیب میسازد.
در نقطه مقابل، پاستل روغنی جلوهای بافتدار، نیمهبراق، سنگین و خمیری روی سطح بر جای میگذارد. پیوند پیگمنتها با پایه روغنی سبب میشود که لایههای رنگ شبیه به نقاشی رنگ روغن یا لایههای غلیظ اکریلیک به نظر برسند. این متریال نوری ملایم و ابریشمی را بازتاب میدهد و خطوط آن دارای برجستگی فیزیکی ملموس هستند. خروجی پاستل روغنی جسورانه، زنده، با اشباع رنگی تند و ضربهقلمهای پرملات است که نگاه بیننده را فوراً به تحرک بافت اثر جلب میکند.
۲. فرق پاستل گچی و روغنی از نظر ابزارهای محو کردن و شیوه ترکیب رنگ
مکانیزم آمیختن رنگها در این دو ابزار به کلی از دو دنیای فیزیکی متفاوت پیروی میکند. پاستل گچی به دلیل ماهیت پودری و ذرات رهای خود، با کمترین اصطکاک روی کاغذ حرکت میکند و پخش میشود. هنرمند میتواند با استفاده از انگشتان دست، محوکنهای کاغذی فشرده، اسفنجهای نرم و حتی تامپونهای ابری، تناژها را در یکدیگر محو کند و شیبهای رنگی فوقالعاده نرم و ناپیدا بسازد. این قابلیت سبب میشود که ساخت انتقالهای بسیار لطیف از تیره به روشن بدون بر جای ماندن مرزهای سخت، با سرعتی بسیار بالا انجام گیرد.
در مقایسه، پاستل روغنی بافتی چسبناک، چگال و متراکم دارد و به مالشهای سطحی پاسخ نمیدهد. برای ترکیب لایههای پاستل روغنی، استفاده از محوکنهای کاغذی معمولی بیفایده است و معمولاً به ابزارهای مقاومتری مانند قلمهای سیلیکونی، کاردکهای پلاستیکی، پارچههای کتان یا گرمای اصطکاک محکم نوک انگشت نیاز است. بافت روغنی این رنگها زیر فشار و حرارت به آرامی در هم حل میشوند و به جای یک محوشدگی ابری و مهگونه، سطوحی غلیظ، ادغامشده، یکدست و لایهای تولید میکنند.
خوب هست بدانید:
According to Faber-Castell, soft pastels are known for their high pigment concentration and their ability to create smooth colour transitions.
ترجمه: طبق توضیح فابرکاستل، پاستلهای نرم به دلیل غلظت بالای رنگدانه و قابلیت ایجاد انتقالهای نرم رنگی شناخته میشوند.
منبع: Faber-Castell Pastel Guide
۳. فرق پاستل گچی و روغنی از نظر ضخامت لایهگذاری و ظرفیت پوشش مجدد
رفتار این دو مدیوم هنگام نشستن لایههای مکرر روی یکدیگر کاملاً متمایز است. پاستل گچی برای نشستن روی سطح، وابستگی شدیدی به پرزها و برجستگیهای میکروسکوپی مقوا دارد. پس از اجرای سه یا چهار لایه پودری، منافذ مقوا کاملاً از ذرات پیگمنت پر و اشباع میشوند. در این حالت، کاغذ توانایی پذیرش لایه جدید را از دست میدهد و هرگونه تلاش برای اضافه کردن رنگ پودری دیگر، صرفاً موجب ریختن خاکه رنگ روی زمین یا کدر و گلآلود شدن لایههای زیرین میگردد، مگر اینکه با یک لایه فیکساتیو موقت پرزها مجدداً احیا شوند.
در طرف دیگر، پاستل روغنی ظرفیت لایهگذاری به مراتب سنگینتر و متراکمتری را ارائه میدهد. خاصیت چسبندگی روغن به موم اجازه میدهد تا لایههای رنگ حتی بدون اتکا به منافذ کاغذ، مستقیماً روی یکدیگر بچسبند. هنرمند میتواند رنگهای روشن را با خیالی آسوده روی رنگهای تیره سوار کند و ضخامتهای خمیری قابل توجهی روی بستر کار پدید آورد. این ویژگی چسبندگی، دست نقاش را برای خلق بافتهای برجسته، لایههای پوشاننده ضخیم و ضربات متوالی بدون نگرانی از افتادن ذرات رنگ کاملاً باز میگذارد.
۴. فرق پاستل گچی و روغنی از نظر فرآیند خشک شدن و سرنوشت اثر در گذر زمان
درک روند شیمیایی تثبیت و ثبات رنگ در طول زمان، مرز حیاتی دیگری میان این دو متریال است. پاستل گچی از همان لحظه تولید و قرارگیری روی مقوا، متریالی ۱۰۰ درصد خشک به حساب میآید؛ هیچ حلالی برای تبخیر شدن یا روغنی برای اکسید شدن در آن وجود ندارد. در نتیجه، نقاشی پاستل گچی بعد از اجرا دچار هیچگونه فرآیند شیمیایی خشکی، تغییر فرم، چروکیدگی یا انقباض نمیشود. اگر اثر از آسیبهای فیزیکی ضربه و تماس دست دور نگه داشته شود، ثبات رنگی آن تا قرنها بدون زرد شدن یا تغییر ساختار حفظ میگردد.
در نقطه مقابل، پاستل روغنی بر پایه روغنهای معدنی فرموله میشود که برخلاف رنگ روغن، اکسید نمیشوند و به معنای واقعی کلمه هرگز کاملاً خشک، سفت و جامد نخواهند شد. لایه رنگ همواره حالتی کرمی، نرم و لغزنده را در عمق خود حفظ میکند و تا سالها پس از اتمام کار، در صورت لمس شدن مستعد پخششدگی و خط افتادن است. علاوه بر این، در محیطهای گرم تابستانی یا پشت شیشههای آفتابگیر، لایههای پاستل روغنی ممکن است نرمتر شده یا روغن اضافی به کاغذهای اطراف پس بدهند.
۵. فرق پاستل گچی و روغنی از نظر نیاز به تثبیتکننده
حفاظت نهایی از تابلوی خلقشده در هر دو ابزار رویکردهای متفاوتی را میطلبد. پاستل گچی بدون استفاده از ماده تثبیتکننده تقریباً غیرقابل نگهداری است؛ زیرا ذرات پیگمنت به صورت پودر آزاد روی مقوا نشستهاند و هرگونه تکان شدید، جریان باد یا تماس دست باعث ریزش و تخریب طرح میشود. بنابراین استفاده از اسپری فیکساتیو مخصوص پاستل گچی برای قفل کردن ذرات درون بافت کاغذ الزامی است. البته چالش بزرگ اینجاست که نشستن قطرات مایع فیکساتیو روی پودرها، معمولاً رنگها را نیم تا یک پرده تیرهتر و تیرگیها را عمیقتر میکند.
در مورد پاستل روغنی، اگرچه لایه نقاشی پایدارتر است و خاکه تولید نمیکند، اما اسپریهای معمولی فیکساتیو به هیچ عنوان روی پایه چرب آن عمل نمیکنند و حلالهای تینری درون این اسپریها میتواند ساختار روغن را حل کرده و نقاشی را لکه بیندازد. تثبیت پاستل روغنی نیازمند فیکساتیوهای روغنی ویژه است که بسیار کم کاربردند. بهترین و مطمئنترین روش برای مراقبت از آثار پاستل روغنی، محافظت فیزیکی مستقیم از طریق قاب کردن تابلو زیر شیشه است؛ با این شرط اساسی که به کمک یک پاسپارتوی ضخیم، میان شیشه و لایه رنگ فاصله باشد تا چربی به شیشه نچسبد.
۶. فرق پاستل گچی و روغنی از نظر نوع مقوا، بستر و سطح مناسب نقاشی
انتخاب بستر مناسب در این دو متریال، وابستگی مستقیمی به کشش سطحی و اصطکاک فیزیکی دارد. پاستل گچی بدون وجود یک سطح زبر و دندانهدار عملاً کارایی ندارد؛ ذرات خشک آن باید درون حفرات کاغذ گیر بیفتند. به همین دلیل، بسترهای ایدهآل پاستل گچی شامل مقواهای مخصوص پرزدار، مقواهای مخملی یا جیر، و کاغذهای سنبادهای فوقالعاده ریز مانند مقواهای سنبادهای پاستلمات هستند. اجرای پاستل گچی روی سطوح صاف، صیقلی یا بومهای معمولی غیرممکن است، زیرا پودر رنگ روی سطح سر خورده و فوراً فرو میریزد.
در مقابل، پاستل روغنی دامنه گستردهای از سطوح سخت و نامتعارف را بدون نیاز به بافت پرزدار پوشش میدهد. این متریال علاوه بر مقواهای سنگین گرمبالا، به خوبی روی بوم نقاشی پارچهای، تختههای چوبی امدیاف، شیشه، فلز و حتی پلاستیک چسبندگی نشان میدهد. چسبندگی پایدار موم و روغن مانع از ریزش متریال میشود و به هنرمند امکان میدهد تا بدون نگرانی از تخریب بافت اولیه، طرحهای خود را روی بسترهای ضخیم، تخت و دکوراتیو با قدرت لایهگذاری بالا اجرا کند.
۷. فرق پاستل گچی و روغنی از نظر واکنش به آب و حلالهای نقاشی
رفتار شیمیایی و انحلالپذیری این دو مدیوم در ترکیب با مایعات، تکنیکهای مکمل کاملاً متفاوتی را رقم میزند. پاستل گچی به دلیل داشتن صمغ گیاهی محلول در آب، واکنشی آنی به رطوبت نشان میدهد. اضافه کردن قطرات آب یا مالیدن قلمموی خیس روی خطوط پاستل گچی، آن را به رنگی شبیه به آبرنگ کدر یا گواش روان تبدیل میکند. این ویژگی به نقاش اجازه میدهد تا با استفاده از تکنیک خیس، زیرسازیهای وسیع و یکنواختی را با قلممو روی مقوا پخش کرده و پس از خشک شدن، جزئیات خطی را روی آن پیاده کند.
در نقطه مقابل، پاستل روغنی به دلیل غلبه موم و روغن، رفتاری کاملاً آبگریز دارد و آب به هیچ عنوان روی آن تأثیر نمیگذارد؛ رفتاری که در بررسی فرق مداد شمعی با پاستل نیز به چشم میخورد. حلالهای کارآمد برای پاستل روغنی، حلالهای نقاشی رنگ روغن مانند تربانتین، وایتاسپریت و تینرهای بدون بو هستند. هنرمند میتواند با یک قلمموی آغشته به تربانتین، بافت غلیظ و سفت پاستل روغنی را روی سطح حل کرده، ضربات قلم را به شکل لعابهای شفاف روغنی درآورد و افکتهایی کاملاً مشابه تابلوهای رنگ روغن یا اکریلیک خلق کند.

۸. فرق پاستل گچی و روغنی از نظر کثیفکاری، گرد رنگ و نظافت میز کار
شرایط محیط کارگاه و چالشهای بهداشتی ناشی از اجرای هر کدام از این دو ابزار مسیر متفاوتی دارد. پاستل گچی یکی از پرگردوخاکترین متریالهای نقاشی به شمار میرود. حین کار، سایش مداوم مغزی روی مقوا مقادیر زیادی خاکه و غبار رنگی آزاد تولید میکند که روی میز، دستها و لباس پخش میشود. این گردههای معلق در صورت عدم تهویه مناسب هوا ممکن است استنشاق شوند؛ به همین دلیل کار با پاستل گچی برای افراد دارای آلرژی، آسم یا حساسیتهای تنفسی نیازمند استفاده از ماسک و ممنوعیت فوت کردن به سطح نقاشی است.
در مقایسه، پاستل روغنی فرآیندی بسیار تمیزتر از نظر عدم تولید گردوغبار دارد. هیچ گردهای در هوا معلق نمیشود و میز کار کاملاً از خاکه رنگ در امان میماند. با این حال، چالش اصلی پاستل روغنی در چسبندگی موم به سرانگشتان، زیر ناخنها و ابزارهاست. لکههای روغنی ناشی از لمس ناخواسته به راحتی به گوشههای سفید مقوا یا پارچه منتقل میشوند و پاک کردن آنها به دستمال مرطوب، صابونهای قوی یا پدهای آغشته به الکل نیاز دارد، هرچند ریسک تنفسی برای ریه به دنبال نخواهد داشت.
۹. فرق پاستل گچی و روغنی از نظر قابلیت اجرای تکنیک خراش یا اسگرافیتو
واکنش لایههای نشسته در برابر فرسایش مکانیکی و تراشیدن، یک تفاوت تکنیکی چشمگیر را ایجاد میکند. در پاستل گچی، اجرای تکنیک خراش یا خطاندازی بسیار محدود است. از آنجا که پودرها با پیوند فیزیکی سستی کنار هم قرار گرفتهاند، کشیدن کاردک یا ابزار نوکتیز روی سطح نقاشی، صرفاً باعث کنده شدن کثیف پودر، ایجاد حفره و آسیب به الیاف زیرین مقوا میشود و خطوط ظریف و کنترلشدهای پدید نمیآورد.
در طرف دیگر، پاستل روغنی بستری استثنایی برای اجرای تکنیک اسگرافیتو و بافتسازی لایهای فراهم میسازد. به دلیل انعطافپذیری و چگالی لایههای خمیری، میتوان یک لایه رنگ تیره مانند سرمهای یا مشکی را با فشار روی لایههای روشن زیرین مانند زرد، نارنجی یا سفید اعمال کرد. سپس با نوک کاردک، قلم حکاکی یا خلال دندان، لایه بالایی را خراشید تا بدون آسیب به بافت مقوا، خطوط درخشان زیرین با کنتراست فوقالعاده و دقت میلیمتری خود را نشان دهند.
۱۰. فرق پاستل گچی و روغنی از نظر نوع بایندر و فرمولاسیون شیمیایی
ریشه تمام تفاوتهای عملکردی و بصری، در ترکیب ماده چسباننده یا بایندر این دو متریال نهفته است. در پاستل گچی، فرمولاسیون بر پایه به حداقل رساندن بایندر استوار است؛ به گونهای که بیش از ۹۰ درصد مغزی از رنگدانه خالص تشکیل شده و تنها درصد بسیار ناچیزی از صمغ گیاهی کتیرا، تراگاکانت یا متیل سلولز به عنوان چسب ملایم برای نگه داشتن ذرات در قالب شمش به کار میرود تا مانع از خلوص نوری پیگمنت نشود.
در پاستل روغنی، ماهیت ساختار کاملاً غیرآبی و چرب است. فرمولاسیون آن از ترکیب رنگدانهها با مومهای طبیعی و نرم، در آمیختگی با روغنهای معدنی و پارافینی غیرخشکشونده حاصل میشود. این روغنها بر خلاف روغن برزک در طول زمان اکسید نشده و ساختار مولکولی آنها تغییر نمیکند. وجود این شبکه پایدار مومی و روغنی است که خاصیت کشسانی، چسبندگی بالا به بسترهای صیقلی، مقاومت در برابر رطوبت و بافت خمیری دائمی را به پاستل روغنی هدیه میدهد؛ ویژگی ارزندهای که محصولات باکیفیتی نظیر پاستل آریا را در بازار داخلی به انتخابی ماندگار تبدیل کرده است.
پاستل گچی برای چه نقاشیهایی بهتر است؟
پاستل گچی بیشتر برای تکنیکهایی مناسب است که در آنها نرمی رنگ، محو شدن و ایجاد انتقالهای تدریجی اهمیت دارد. این ابزار انتخاب محبوبی برای طراحی پرتره، چهره، منظره، آسمان، نورپردازیهای نرم و آثار واقعگرایانه است.
به دلیل قابلیت Blend بالا، هنرمند میتواند بدون ایجاد خطوط سخت، سایهها و تغییرات رنگی بسیار ظریفی ایجاد کند. البته استفاده از پاستل گچی نیازمند انتخاب کاغذ مناسب و رعایت نکات نگهداری است، زیرا ذرات رنگ روی سطح باقی میمانند.
پاستل روغنی برای چه کسانی مناسبتر است؟
پاستل روغنی برای افرادی مناسبتر است که به رنگهای پرقدرت، لایههای ضخیم و ایجاد بافت در نقاشی علاقه دارند. این ابزار به دلیل ساختار نرم و چسبنده، امکان اجرای ضربههای مشخص، ترکیب رنگهای سنگین و تکنیکهای مشابه نقاشی رنگ روغن را فراهم میکند. برای کودکانی که در کنار یادگیری نقاشی به وسایل جذاب و کاربردی علاقه دارند، انتخاب مجموعهای از لیست لوازم تحریر فانتزی میتواند تجربه فعالیتهای هنری و خلاقانه را کاملتر کند.
پاستل روغنی گزینه مناسبی برای هنرجویانی است که میخواهند بافت، حجم و تضاد رنگی بیشتری در اثر خود ایجاد کنند و محدودیت کمتری در انتخاب سطح نقاشی داشته باشند.
کدام پاستل برای چه کاری بهتر است؟
| هدف نقاشی | انتخاب بهتر |
|---|---|
| پرتره و سایهروشن نرم | پاستل گچی |
| ایجاد بافت ضخیم | پاستل روغنی |
| ترکیب رنگ زیاد | هر دو، اما با روش متفاوت |
| استفاده در خانه | پاستل روغنی (گرد کمتر) |
| آثار واقعگرایانه | پاستل گچی |
| تکنیکهای برجسته و لایهای | پاستل روغنی |
| آموزش تکنیکهای Blend | پاستل گچی |
| کودکان و فعالیت آزاد هنری | بسته به نوع محصول، معمولاً پاستل روغنی کنترلپذیرتر است |

پاستل گچی بخریم یا پاستل روغنی؟ (بررسی نهایی برای خرید)
تصمیمگیری برای خرید میان پاستل گچی و روغنی به سبک بصری، فضای کارگاه و میزان حساسیت شما به نظافت محیط بستگی دارد. اگر به دنبال اجرای پرترههای واقعگرایانه، طراحی فیگور، مناظر لطیف و مهآلود با سایهروشنهای نامحسوس هستید، پاستل گچی انتخاب بیرقیبی است. این ابزار با بافت پودری و پیگمنت فوقالعاده خالص خود، اجازه محو کردن روان با محوکنهای کاغذی و انگشت را میدهد؛ اما در نظر داشته باشید که برای استفاده از آن نیازمند مقواهای بافتدار زبر، اسپری فیکساتیو و فضایی با تهویه مناسب (به دلیل گردههای رنگی معلق) هستید.
در مقابل، اگر از ضربهقلمهای پرملات، لایهگذاریهای ضخیم، بافتهای خمیری مشابه رنگ روغن و اجرای تکنیکهای مدرن روی بوم، چوب یا مقوا لذت میبرید، خرید پاستل روغنی گزینهای بسیار جذاب و کاربردیتر است. پاستل روغنی هیچ گردوغبار معلقی در هوا تولید نمیکند، برای افراد دارای آلرژی یا کار در محیط خانه امنتر است و قابلیت ترکیب با حلالهای روغنی مانند تربانتین را نیز دارد. بنابراین: برای جلوههای مخملی، مات، دقیق و شیبهای رنگی ناپیدا، پاستل گچی؛ و برای خلق بافتهای برجسته، لایههای سنگین و تکنیکهای مشابه رنگ روغن، پاستل روغنی گزینه نهایی شما خواهد بود.
پیش از خرید ابزار نقاشی، مطالعه یک راهنمای خرید لوازم تحریر میتواند معیارهای مهمی مانند کیفیت، کاربرد و تناسب محصول با سطح مهارت را مشخص کند.
سوالات متداول درباره پاستل گچی و روغنی
پاستل گچی بهتر است یا پاستل روغنی؟
هیچکدام مطلقاً بهتر نیستند. پاستل گچی برای محو کردن، سایهروشن و آثار ظریف مناسبتر است؛ پاستل روغنی برای رنگهای قوی، بافت و لایهگذاری انتخاب بهتری است.
آیا پاستل روغنی همان رنگ روغن است؟
خیر. پاستل روغنی ابزار خشک نقاشی است و مانند رنگ روغن نیاز به قلممو و زمان خشک شدن ندارد، اما از نظر جلوه میتواند شبیه رنگ روغن باشد.
آیا میتوان پاستل گچی و روغنی را با هم استفاده کرد؟
بله، برخی هنرمندان برای ایجاد جلوههای ترکیبی از هر دو استفاده میکنند، اما باید سازگاری سطح و ترتیب اجرای لایهها رعایت شود.
برای کودکان پاستل گچی بهتر است یا روغنی؟
به سن کودک و نوع محصول بستگی دارد، اما پاستل روغنی معمولاً کنترلپذیرتر است و گرد رنگ کمتری تولید میکند.
