کتاب ایرانشهر تاریخ و تمدن ساسانی اثر تورج دریایی نشر ققنوس

کتاب «ایرانشهر» نوشته تورج دریایی، که در واقع ترجمه فارسی بیست‌ویک مقاله از این پژوهشگر برجسته است، مجموعه‌ای ارزشمند از پژوهش‌های علمی درباره تاریخ و فرهنگ ایرانشهر از سده سوم تا سده هفتم میلادی را در بر می‌گیرد. این مقالات، که با راهنمایی و تأیید خود دریایی از میان آثار پرشمار او برگزیده شده‌اند، پیش‌تر به زبان انگلیسی در مجلات و کتاب‌های معتبر علمی منتشر شده‌اند. با وجود استقلال هر مقاله در بررسی جنبه‌ای خاص از تاریخ و فرهنگ ساسانی، چینش آن‌ها به‌گونه‌ای است که روندی منطقی و منسجم را برای خواننده ترسیم می‌کند: از شکل‌گیری شاهنشاهی ساسانی توسط اردشیر بابکان در نیمه نخست سده سوم میلادی تا فروپاشی این سلسله در نیمه سده هفتم و تداوم برخی سنت‌های اداری و فرهنگی ساسانی در سده‌های میانی دوره اسلامی.
مقالات این مجموعه از نظر محتوایی به چهار دسته تقسیم می‌شوند. دسته نخست، شامل فصول اول تا چهارم، به برآمدن ساسانیان و جایگزینی آن‌ها به‌جای اشکانیان می‌پردازد. این بخش، ریشه‌های شکل‌گیری این سلسله و چگونگی استقرار حاکمیت آن‌ها را بررسی می‌کند. دسته دوم، فصول پنجم تا هشتم، به پیوندهای سیاسی و تجاری ساسانیان با همسایگانشان اختصاص دارد و روابط خارجی این دوره را واکاوی می‌کند. دسته سوم، فصول نهم تا سیزدهم، تاریخ و فرهنگ دوره میانی ساسانی در سده‌های پنجم و ششم میلادی را در بر می‌گیرد و تحولات داخلی این دوره را نشان می‌دهد. دسته چهارم، فصول چهاردهم تا بیست‌ویکم، به دوره پایانی ساسانی از سلطنت خسرو پرویز تا سقوط این سلسله در زمان یزدگرد سوم و ظهور حکومت‌های اسلامی می‌پردازد.